ستاره دنباله دار چيست؟

       بيشتر مردم ستاره دنباله دار را تكه اي غبار الود در آسمان تصور ميكنند.  ابتدا ستاره دنباله دار به صورت جسم تار و مه آلودي در آسمان ميشود و به آرامي در ميان ستارگان حركت ميكند و درخشانتر ميگردد,  سپس دوباره كم نور ميشود و ناپديد ميگردد.

       از تكه غبار آلود به تدريج "دنباله " اي خارج ميشود كه در جهت مخالف راستاي خورشيد كشيده شده است.  همچنان كه ستاره دنباله دار درخشانتر ميشود دم آن نيز درازتر ميشود به طوري كه گاهي تا دوردستهاي آسمان امتداد مييابد. سپس دنباله كوتاه و ناپديد ميشود.

"دنباله " فقط يكي از ويژگيهاي متعدد ستاره دنباله دار است.  مردم در قديم تصور ميكرده اند كه ستاره دنباله دار سر زني است كه موهاي بلند او به عقب كشيده شده است.  و در واقع نام ستاره دنباله دار از واژه اي يوناني به معناي "مو " گرفته شده است.

شهاب چيست؟

شهاب ها به ستارگاني شبيه اند كه بخشي از آسمان را طي ميكنند و سپس ناپديد ميشوند.  در هر شب بدون ماه, به ويژه پس از نيمه شب, ميتوانيد چنين “ تير شهابي “ را مشاهده كنيد.  شهابها معمولا بسيار كم نورند,  ولي برخي اوقات درخشانند و “آذر گوي “ ناميده ميشوند.

       شهابها در واقع ستاره نيستند . واژه " شهاب " از واژه هايي يوناني به معني " چيزهايي در هوا " گرفته شده است و اين دقيقا همان چيزي هست كه شهابها هستند- اجسامي درخشان كه در جو زمين حركت ميكنند

ستارگان دنباله دار و رگبارهاي شهابي

       پيرامون ستاره دنباله دار ذرات بيشماري از غبار وجود دارد . اين غبار در مسير ستاره دنباله دار حركت ميكندو در فضا پخش ميشود. مقداري از غبار مزبور به صورت تكه هايي بزرگ متراكم ميگردد.

       زمين گاهي از درون اين تكه هاي بزرگ عبور ميكند و در نتيجه قطعات مزبور با سرعت از درون جو زمين ميگذرند و بر اثر اصطكاك با جو گرم و سفيد ميشوند و ميدرخشند و " رگبارهاي شهابي " را به وجود مياورند .

ستارگان دنباله دار از كجا مي آيند؟

در طول زندگي بشر , ستارگان دنباله دار بسياري ديده شده اند ولي در هيچ زمان مشخص نشده است كه آنها از كجا ميايند . در سال 1950 اختر شناسي به نام يان اورت ثابت كرد كه هزاران ميليارد ستاره دنباله دار در مداري بسيار دوردست به دور خورشيد ميگردند . اين ستاره هاي دنباله دار ابري را تشكيل ميدهند كه به “ ابر اورت “ موسوم گرديد . ابر اورت متشكل از قطعات يخ حاوي غباري از سنگ است.

       مركز بعضي از اين سنگها ممكن است از صخره تشكيل شده باشد. گاهي دو ستاره دنباله دار ممكن است با هم تصادف كنند يا شايد ستاره دور دستي انها را به سوي خود بكشد.  در اين صورت حركت ستاره دنباله دار كند مي شود و ستاره دنباله دار به طرف خورشيد " سقوط " ميكند. هنگامي كه ستاره دنباله دار به خورشيد نزديك ميگردد, يخ ان گرم ميشود و بخاري غبار الود توليد ميكند , يعني همان چيزي كه ما از زمين انرا مشاهده ميكنيم .

توده سنگ و گلوله برف چرك

       چون ستاره هاي دنباله دار از يخ و غبار و صخره تشكيل شده اند گاهي انها را " گلوله برفهاي چرك " مينامند. تمام شهابها از غبار دنباله دار به وجود نمي آيند.  بسياري از شهابها سياركهاي كوچك يا شبيه سياركهايي هستند كه از صخره و فلز تشكيل شده اند.  هنگامي كه انها در فضا هستند " شهابواره " ناميده مي شوند.

       هنگامي كه شهابواره ها با زمين برخورد ميكنند و از گرما سفيد ميشوند, "شهاب " ناميده ميشوند.  تكه هايي از آنها باقي ميمانند و با زمين برخورد مي كنند.  اين قطعات " شهابسنگ " ناميده ميشوند .

رگبار شهابي بزرگ

در سال  1833 زمين از درون مجموعه اي عظيم از ذرات ريز موجود در فضا عبور كرد.  در طول يك شب دويست هزار شهاب ديده شدند .

       اين بزرگترين رگبار شهابي است كه گزارش شده است. گزارشهاي مربوط به رگبار همگان را به فكر شهاب انداخت و ديري نگذشت كه روشن شد ممكن است از آسمان سنگ سقوط كند .

ستاره هاي دنباله دار بزرگ

       ستاره هاي دنباله دار نيز مانند شهابوارها از لحاظ اندازه و شكل متفاوتند . برخي از ستاره هاي دنباله دار كاملا بزرگند . در سال 1811  ستاره دنباله دار عظيمي در اسمان ظاهر شد كه سرآنرا ابري از غبار تشكيل ميداد كه از خورشيد بزرگتر بود و طول دنباله ان به ميليونها كيلومتر ميرسيد. دنباله ان فقط از غبار پراكنده بسيار نا چيزي تشكيل شده بود ولي با شكوه به نظر مي رسيد.

       ستاره هاي دنباله دار بزرگ ديگري در سالهاي 1861  و 1882  و 1910  ظاهر شدند.  ستاره هاي دنباله داري كه در سالهاي  1861 و 1910  ظاهر شدند داراي دنباله اي بودند كه نيمي از آسمان را فرا گرفته بود.

از سال1910 به بعد چند ستاره دنباله دار درخشان ديده شده است,  ولي هيچ يك از انها مانند غولهاي قبل از 1910 نبودند . در واقع انسانهايي كه اكنون زندگي ميكنند به زحمت ستاره دنباله دار حقيقي با شكوهي را ديده اند .

ستاره دنباله دار هالي

       پس از انكه ايزاك نيوتن در سال 1687  قانون جاذبه را كشف كرد ، دوستش ادموند هالي به ستاره هاي دنباله دار علاقه مند شد .در سال 1682  ستاره دنباله داري در آسمان ظاهر شد كه همان مسير ستاره هاي دنباله دار سالهاي 1531  و 1607  را طي كرد.

       هالي با استفاده از قانون جاذبه نشان داد آنچه ستاره دنباله دار به نظر رسيده است در واقع يك ستاره دنباله دار بوده است كه در مداري طولاني گرد خورشيد دور ميزند و تقريبا هر 76  سال يكبار ظاهر ميشود.  او پيش بيني كرد كه ستاره دنباله دار مزبور در سال  1758 بر خواهد گشت و در همان مسير معمول آسمان را طي خواهد كرد.  پيش بيني هالي تقريبا درست بود . در سال 1759 ستاره دنباله دار مزبور باز گشت و در نتيجه به ستاره دنباله دار هالي معروف شد . از ان زمان تا كنون ستاره مزبور در سالهاي 1835  و 1910  و 1986  ظاهر شده است

ترس از ستارگان دنباله دار

       پيش از انكه ادموند هالي مدار يك ستاره دنباله دار را محاسبه كند ، مردم تصور ميكردند كه ستاره هاي دنباله دار نشانه اسماني وقوع  رويدادهايي در زمين هستند.  و چون دنباله ستاره شبيه موي زني گريان يا شبيه شمشير بود آن را نشانه وقوع جنگ و بلا ميدانستند.

       هنگامي كه ستاره دنباله دار بزرگي ظاهر ميشد , مردم دست به دعا برميداشتند و زنگ كليساها به صدا در مي آمد. حتي تا همين اواخر مردم مردم از ديدن ستاره دنباله دار وحشت زده ميشدند.  در سال 1910  زمين احتمالا از درون ستاره دنباله دار هالي عبور كرد.  بسياري از مردم فكر ميكردند كه دنيا به آخر رسيده است.  ولي دنباله هالي نيز مانند دنباله تمام ستاره هاي دنباله دار چيزي جز غبار نيست و زمين با هيچ مصيبتي روبرو نشد .

مرگ ستارگان دنباله دار

هر بار كه ستاره دنباله داري به دور خورشيد مي گردد مقداري از يخ آن بخار ميشود و به صورت بخاري از ابر و دنباله در مي ايد . اين مقدار يخ بخار شده هرگز به ستاره دنباله دار برنميگردد.  ستاره دنباله دار طي سالها كوچك ميشود و پس از چند صد يا چند هزار بار گردش به دور خورشيد تمام يخ موجود در ان از بين ميرود.

       هسته صخره اي باقي مانده ممكن است به صورت يك شهابواره به حركت خود در فضا ادامه دهد.  اگر ستاره دنباله دار هسته صخره اي نداشته باشد كاملا از بين ميرود و جز ابري از غبار چيزي از خود باقي نمي گذارد.

       هنگاني كه ستاره دنباله داري خرد ميشود ديگر در زمان معهود با زمين ملاقات نميكند زيرا مرده است.

تصور ناپذير

       برخي از دانشمندان معتقدند كه روزانه هزاران ستاره دنباله دار بسيار كوچك زمين را بمباران ميكنند . اين ستاره هاي دنباله دار بسيار كوچك طي ميلياردها سال آنقدر آب با خود آورده اند كه ميتوانست اقيانوسهاي زمين را پر كند و ممكن است سبب انقراض دايناسورها نيز شده باشند.

       در حالي كه دانشمندان سرگرم مجادله درباره ستاره هاي دنباله دار بسيار كوچك هستند ،ما از اين ميگوييم كه گاهي شهابواره يا ستاره دنباله دار نسبتا بزرگي روي زمين سقوط ميكند . در اريزونا دهانه اي به قطر هزار و دويست متر وجدو دارد كه شايد بر اثر برخورد يك شهابسنگ بين 40000 تا 15000 سال پيش به وجود امده باشد.  در سال 1908 شايد ستاره دنباله دار كوچكي در بخش مركزي سيبري فرود آمده باشد و تعداد بسيار زيادي درخت را نابود كرده باشد.  اگر چنين برخوردي در يكي از شهرهاي بزرگ رخ ميداد ميليونها نفر كشته مي شدند.

       دهانه هايي كه بدين ترتيب روي زمين به وجود امده اند در نتيجه عمل باد و باران و فعاليتهاي حياتي به تدريج پر شده اند . سطح دنياهاي بدون هوا، پوشيد هاز دهانه اهيي است كه هرگز پر نميشوند.

كاوشگر ها- مشغول بازي در حياط خانه هالي

       هنگامي كه ستاره دنباله دار هالي در سال 1986 بازگشت ، چند كاوشگر، از جمله دو كاوشگر ژاپني، دو كاوشگر(( وگا )) از شوروي و گاوشكر آژانس فضايي اروپا جيوتو به استقابل آن رفتند .

       اين گاوشگر ها اطلاعات و عكسهاي هيجان انگيز بسياري به زمين فرستاد. مثلا اكنون ميدانيم كه هالي از انچه تصور ميشد بزرگتر است.  هالي مثل ذغال سياه است.  سطح يخي ان تبخي شده و بخش اعظم غبارهاي جامد آن باقي مانده است، بنابراين هالي يك گلوله برف بسيار چرك است. از محلهايي كه در انها هنوز يخ تبخير ميشود- در چند نقطه كه پوسته صخره اي ضعيف است و شكاف برداشته است- گاز و غبار فوران ميكند.

       در غبار هالي موادي شيميايي وجود دارد كه اطلاعاتي در مورد فضاي بين ستاره اي و روزهاي نخستين منظومه شمسي در اختيار ما ميگذارد . دانشمندان انتظار دارند كه پس ملاقاتهاي بيشتري با ستاره هاي دنباله دار كه در اينده صورت خواهد گرفت، ستاره هاي دنباله دار به صورت (( كاوشگرهايي )) در ايند كه همه نوع اخبار جديد را از جهان به منظومه شمسي ما بياورند

ستاره هالي در اعصار مختلف

       در سده هاي 1400 و 1500 ميلادي اختر شناسان اروپايي ستاره هاي دنباله دار را پديده هاي همچون ساير پديده هاي نجومي ميدانستند .

       در سال 1682، ادموند هالي عقيده اي را ابراز كرد كه تا امروز هم اعتبار خود را حفظ كرده است. وي معتقد بود كه ستاره هاي دنباله دار مانند سيارات احتمالا داراي مداري بيضوي هستند. اين بدان معنا بود كه ستار هاي دنباله دار را ميتوان رديابي كرد و بازگشت انها را محاسبه و حتي پيش بيني كرد .

هالي با كمك قانون جاذبه نيوتن پيش بيني كرد كه ستاره دنباله داري كه در سالهاي 1607  و 1682  از كنار زمين گذشت، در سال 1758 باز خواهد گشت. ستاره مزبور در سال 1759 باز گشت – يعني يك سال ديرتر، زيرا از مجاورت مشتري رد شده بود و جاذبه نيرومند مشتري از سرعت آن كاسته بود . ولي سال 1759 به سال 1758 بسيار نزديك است . پيشبيني هالي دقيق بود و ستاره دنباله دار مزبور به افتخار او هالي ناميده شد.